ලංකාවේ අපේ සංස්කෘතිය ඇතුළේ අපි හැමෝම හැදී වැඩෙන්නේ “අනුන්ට උදව් කරන එක පිනක්” සහ “වැඩිහිටියෙක් හෝ යාළුවෙක් දෙයක් කිව්වොත් ඒක අහක දාන්න හොඳ නැහැ” කියන මතයත් එක්කයි. මේ නිසාම ගොඩක් දෙනෙක් අකමැත්තෙන් වුණත් හැමදේටම “හා” කියනවා.
හැබැයි මේ “හා” කීමේ පුරුද්ද නිසා අන්තිමට අපිට අපේ කාලයත්, සතුටත්, මානසික නිදහසත් නැති වෙලා යනවා. අපි දැන් මේ ගැනත්, “එපා” කියන එක ආචාරශීලීව කරන්නේ කොහොමද කියලත් විමසලා බලමු.
“හැමෝටම ‘හා’ කියන එක නවත්වමුද? – ඔබේ සීමාවන් රැකගෙන ‘නැහැ’ කීමට ඉගෙන ගන්නා හැටි”
අනුන්ව සතුටු කරන්න උත්සාහ කරන අයට මනෝවිද්යාවේදී කියන්නේ “People Pleasers” කියලා. මොවුන් හැමවෙලේම උත්සාහ කරන්නේ අනිත් අය තමන් ගැන මොනවා හිතයිද කියන බයට හැම දේටම එකඟ වෙන්නයි.
- “නැහැ” කීම අකෘතඥකමක් නෙවෙයි
මුලින්ම මේක ඔළුවට දාගන්න. කෙනෙක් ඉල්ලන උදව්වක් කරන්න බැහැ කීමෙන් අදහස් වෙන්නේ ඔබ නරක මිනිහෙක් කියන එක නෙවෙයි.
ඔබට තියෙන්නෙත් සීමිත කාලයක් සහ ශක්තියක්. ඔබ හැමෝටම “ඔව්” කියනවා කියන්නේ, ඔබ ඔබටම “නැහැ” කියා ගන්නවා කියන එකයි.
- සීමාවන් (Boundaries) කියන්නේ මොනවාද?
සීමාවන් කියන්නේ හරියට ඔබේ ගේ වටේට ගහලා තියෙන තාප්පය වගේ. ඒකෙන් කරන්නේ අනිත් අයට ඔබේ ජීවිතයට ඇතුළු වෙන්න පුළුවන් ප්රමාණය තීරණය කරන එකයි.
උදාහරණයක්: “මම රෑ 8න් පස්සේ ඔෆිස් එකේ වැඩ කරන්නේ නැහැ” හෝ “මම මගේ පෞද්ගලික ප්රශ්න හැමෝම එක්ක කතා කරන්නේ නැහැ” කියන එක ඔබේ සීමාවන්.
- “නැහැ” කියන්න බැරි වීමේ සැඟවුණු පිරිවැය
හැමෝම සතුටු කරන්න ගියොත් මොකද වෙන්නේ?
තෙහෙට්ටුව (Burnout): අනුන්ගේ වැඩ පටවාගෙන ඔබ කායිකව සහ මානසිකව වැටෙනවා.
අමනාපය (Resentment): අකමැත්තෙන් වැඩ කරලා දෙනකොට, ඒ පුද්ගලයා ගැන ඔබේ හිතේ තරහක් ඇති වෙනවා.
ගරුත්වය අඩු වීම: ඔබ හැමදේටම “හා” කියනකොට, මිනිස්සු ඔබව “Option” එකක් විදිහට පාවිච්චි කරන්න පටන් ගන්නවා. ඔබව අගය කරන්නේ නැහැ.
4. ආචාරශීලීව “නැහැ” කියන්නේ කොහොමද?
බොරුවක් කියන්න හෝ රණ්ඩු වෙන්න ඕනේ නැහැ. මේ ක්රම පාවිච්චි කරන්න:
කාලය ඉල්ලන්න: “මම බලලා කියන්නම්” (I’ll check and let you know). එකපාරටම “හා” නොකියා ටිකක් හිතන්න වෙලාව ගන්න.
කෙටි සහ පැහැදිලි වෙන්න: “මට ඇත්තටම ඒකට උදව් කරන්න කැමතියි, හැබැයි මේ වෙලාවේ මම වෙන වැදගත් වැඩක ඉන්නේ.” (වැඩිපුර නිදහසට කරුණු කියන්න යන්න එපා, එතකොට ඔවුන් තර්ක කරන්න ඉඩ ගන්නවා).
විකල්පයක් දෙන්න: “මට ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ, හැබැයි ඒක කරගන්න පුළුවන් වෙන කෙනෙක්ව මම දන්නවා.”
5. ඔබේ “වැදගත්ම දේ” (Priorities) තේරුම් ගන්න
ඔබට ඇත්තටම වැදගත් මොනවාද කියලා ඔබ දන්නවා නම්, අනවශ්ය දේවල් වලට “නැහැ” කීම ලේසියි.
ඔබේ දරුවා එක්ක ගත කරන කාලය වැදගත් නම්, ඒ වෙලාවට එන අමතර වැඩකට “නැහැ” කීමට ඔබට දෙපාරක් හිතන්න ඕනේ නැහැ.
මතක තබා ගන්න:
මුල් දවස්වල “නැහැ” කියද්දී ඔබට පොඩි වැරදිකාරී හැඟීමක් (Guilt) දැනෙන්න පුළුවන්. ඒක සාමාන්යයි. හැබැයි ඔබ ඔබේ සීමාවන් රකින්න පටන් ගත්තාම, නියම මිනිස්සු ඔබ අසල රැඳී සිටිනවා වගේම ඔවුන් ඔබට වැඩියෙන් ගරු කරන්නත් පටන් ගනීවි.
අවසාන සටහන: ඔබේ ජීවිතයේ සුක්කානම තියෙන්න ඕනේ ඔබේ අතේ මිසක්, අවට ඉන්න අයගේ අතේ නෙවෙයි. අද ඉඳන් පුංචි දෙයකින් “නැහැ” කීම පටන් ගන්න.
