ඉස්ලාමාබාද් අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කෙරේ: ඇමරිකාව – ඉරානය අතර ඓතිහාසික එකඟතාවක්, මැදපෙරදිගට සාමයේ නව බලාපොරොත්තුවක්..
ඉස්ලාමාබාද්, ජුනි 18 – දශක ගණනාවක් පුරා මැදපෙරදිග කලාපය නොසන්සුන් කළ ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ගැටුම් අවසන් කිරීමේ අරමුණින් සකස් කරන ලද “ඉස්ලාමාබාද් අවබෝධතා ගිවිසුම” (Islamabad Memorandum of Understanding – MoU) අත්සන් කර ඇති බව ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කරයි. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම, ඉදිරි දින 60 තුළ ස්ථිර සාම ගිවිසුමකට මඟ පෙන්වන මූලික රාමුවක් ලෙස සැලකේ.
මෙම ගිවිසුමට ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් අත්සන් තබා ඇති අතර, පාකිස්ථානය ප්රධාන මැදිහත්කරු ලෙස කටයුතු කර තිබීම විශේෂත්වයකි. එමෙන්ම අවසන් සාම ගිවිසුම පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ බැඳී පවතින යෝජනාවක් (Binding Resolution) මඟින් තහවුරු කිරීමට ද යෝජනා වී තිබේ.
යුද්ධය නතර කිරීමට වහාම එකඟතාව
ගිවිසුමේ පළමු වගන්ති අනුව, ඇමරිකාව, ඉරානය සහ ඔවුන්ගේ මිත්ර පාර්ශ්වයන් සියලුම පෙරමුණු වල මිලිටරි මෙහෙයුම් වහාම නතර කිරීමට එකඟ වී ඇත.
ලෙබනනය ඇතුළු කලාපීය ගැටුම් අවසන් කිරීම, එරට ස්වෛරීභාවයට ගරු කිරීම සහ එකිනෙකාගේ අභ්යන්තර කටයුතු වලට මැදිහත් නොවීම ද මෙම ගිවිසුමේ ප්රධාන මූලධර්ම අතර වේ.
දින 60ක් තුළ ස්ථිර සාම ගිවිසුමක්
මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කළ දින සිට දින 60ක් ඇතුළත ස්ථිර සාම ගිවිසුමකට එළඹීමට දෙපාර්ශ්වයම එකඟ වී ඇත. අවශ්ය වුවහොත් දෙපාර්ශ්වයේ එකඟතාව මත එම කාලය දීර්ඝ කළ හැකි බවද සඳහන් වේ.
ඇමරිකානු නාවික අවහිරතා සහ හමුදා ඉවත් කිරීම
ගිවිසුමට අනුව, ඉරානයට එරෙහිව පනවා ඇති ඇමරිකානු නාවික අවහිරතා අදියරෙන් අදියර ඉවත් කිරීමට නියමිත අතර, දින 30ක් ඇතුළත නාවික ගමනාගමනය යුද්ධයට පෙර පැවති තත්ත්වයට පත් කිරීම සැලසුම් කර ඇත.
අවසන් සාම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු ඉරාන දේශසීමා ආසන්නයේ පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා බලඇණි සහ කඳවුරු ඉවත් කිරීම පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත වෙයි
ලෝකයේ තෙල් ප්රවාහනයේ වැදගත්ම නාවික මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා වාණිජ නෞකා සඳහා ආරක්ෂිත ගමනාගමනය නැවත ආරම්භ කිරීමට ඉරානය එකඟ වී තිබේ.
එමෙන්ම මුහුදේ ඇති බිම්බෝම්බ සහ අනෙකුත් යුද බාධක ඉවත් කිරීම ද කඩිනමින් සිදු කිරීමට නියමිතය.
ඩොලර් බිලියන 300ක ආර්ථික පුනරුද සැලැස්මක්
යුද්ධයෙන් හා සම්බාධකවලින් පීඩාවට පත් ඉරානයේ ආර්ථිකය යළි ගොඩනැගීම සඳහා ඇමරිකාව සහ කලාපීය හවුල්කරුවන්ගේ සහාය ඇතිව අවම වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 300ක ආර්ථික අරමුදලක් පිහිටුවීමට ගිවිසුමෙන් යෝජනා කර ඇත.
මෙහි ක්රියාත්මක කිරීමේ සැලසුම් අවසන් සාම ගිවිසුම සමඟ ප්රකාශයට පත් කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
සම්බාධක ලිහිල් කිරීම
ඉරානයට එරෙහිව පනවා ඇති ඇමරිකානු සහ ජාත්යන්තර සම්බාධක අදියරෙන් අදියර ඉවත් කිරීම පිළිබඳවද එකඟතාව පළ වී ඇත.
ඒ අනුව ඉරාන තෙල් අපනයනය, ජාත්යන්තර බැංකු ගනුදෙනු, රක්ෂණ සහ ප්රවාහන සේවා සඳහා පැවති බාධා ලිහිල් කිරීමට සැලසුම් කර තිබේ.
න්යෂ්ටික වැඩසටහනට දැඩි අධීක්ෂණයක්
ඉරානය න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය නොකරන බව යළි තහවුරු කර ඇති අතර, පිරිපහදු කළ යුරේනියම් තොග ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ (IAEA) අධීක්ෂණය යටතේ පවත්වාගෙන යාමට එකඟ වී තිබේ.
ඉරාන වත්කම් නිදහස් කිරීම
විදේශීය බැංකු සහ මූල්ය ආයතනවල සම්බාධක යටතේ අත්හිටුවා තිබූ ඉරානයට අයත් වත්කම් සහ මුදල් නිදහස් කිරීමේ ක්රියාවලියක් ද මෙම ගිවිසුමට ඇතුළත් කර ඇත.
අධීක්ෂණ යාන්ත්රණයක්
ගිවිසුමේ වගන්ති නිසි පරිදි ක්රියාත්මක වන්නේද යන්න නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා දෙපාර්ශ්වය එක්ව විශේෂ අධීක්ෂණ කමිටුවක් පිහිටුවීමට එකඟ වී තිබේ.
ලෝක ආර්ථිකයට ඇති බලපෑම
මෙම ගිවිසුම ප්රකාශයට පත්වීමත් සමඟ ජාත්යන්තර තෙල් වෙළඳපොළේ මිල ගණන් පහළ යාමේ ප්රවණතාවක් දක්නට ලැබී ඇති අතර, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත වීම ලෝක බලශක්ති සැපයුමට සැලකිය යුතු සහනයක් ලබා දෙනු ඇතැයි විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
තවමත් පවතින අභියෝග
කෙසේ වෙතත්, මෙම ගිවිසුම අවසන් සාම ගිවිසුමක් නොව මූලික අවබෝධතා ගිවිසුමක් බව ජාත්යන්තර විශ්ලේෂකයන් අවධාරණය කරයි.
එමෙන්ම ඊශ්රායලය මෙම ගිවිසුමේ පාර්ශ්වකරුවෙකු නොවන අතර, කලාපයේ සියලු සන්නද්ධ කණ්ඩායම් මෙම එකඟතාව පිළිගනීද යන්න පිළිබඳවද තවමත් අවිනිශ්චිතතාවක් පවතී.
අවසානයේ…
ඉස්ලාමාබාද් අවබෝධතා ගිවිසුම, මැදපෙරදිග කලාපයේ පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ඇති වූ විශාලතම රාජ්යතාන්ත්රික ප්රගතියක් ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, එය සැබෑ සහ කල්පවත්නා සාමයකට මඟ පාදන්නේද, නැතහොත් තාවකාලික දේශපාලන එකඟතාවක් පමණක්ද යන්න තීරණය වන්නේ ඉදිරි සති කිහිපය තුළ ගිවිසුමේ වගන්ති ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක වන ආකාරය මතය.
ලෝක දේශපාලනය, බලශක්ති වෙළඳපොළ සහ මැදපෙරදිග ආරක්ෂක තත්ත්වය ඉදිරියේදී ගන්නා හැරවුම් මඟ මෙම ගිවිසුම මත විශාල වශයෙන් රඳා පවතිනු ඇත.
www.slmediahub.com
