වසර 5ක නිහඬතාවයකින් පස්සේ මේ සතියේ මුළු ලෝකයම ඇගේ මුහුණ යළිත් වරක් දැක්කා. අවුරුදු 80ක මහලු කාන්තාවක්. ලී බංකුවක්. ඇය දෙපස නිල ඇඳුම් ඇඳගත් ආරක්ෂකයින් දෙදෙනෙක්. මේ අතර ලන්ඩනයේ සිට ඇගේම පුතා පවසන වචන පෙළ ඇගේ කතාව අනුගමනය කරන ඕනෑම කෙනෙකුගේ හදවත කම්පා කරනවා. “ඇයව වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන ගිය බවට මම තවමත් කිසිම සැබෑ සාක්ෂියක් දැකලා නැහැ. ස්වාධීන පාර්ශවයකට ඇගේ තත්ත්වය තහවුරු කරන්න ලැබෙන තුරු මම කිසිම දෙයක් විශ්වාස කරන්නේ නැහැ.”
මේ තමයි අවුන්සාන් සූ චී (Aung San Suu Kyi). ලෝකය වරක් “The Lady” ලෙස ගෞරවයෙන් හැඳින්වූ කාන්තාවගේ වර්තමාන ජීවිතයයි.
🌸 පියා අහිමි වූ දියණියකගේ අතීතය
ඇයට අවුරුදු දෙකේදී ඔවුන් ඇගේ පියාව ඝාතනය කරනවා. ජෙනරාල් අවුන්සාන් කියන්නේ බුරුමයට (දැන් මියන්මාරය) බ්රිතාන්යයෙන් නිදහස ලබා ගැනීමට සාකච්ඡා කළ නායකයායි. ඔහු තවමත් බිහි නොවූ ජාතියක නිර්තෘවරයා වුණා. 1947 ජූලි මාසයේදී විරුද්ධ දේශපාලන කණ්ඩායමක් විසින් ඔහුව සහ ඔහුගේ කැබිනට් මණ්ඩලය ඝාතනය කළා.
සූ චී හැදී වැඩුණේ පියාගේ සෙවණැල්ල යටයි. ඇගේ මව වන ඛින් චී පසුව තානාපතිවරියක බවට පත්වුණා. ඒ නිසා සූ චී තම යොවුන් කාලය ගත කළේ නවදිල්ලියේ මහත්මා ගාන්ධිගේ දර්ශනය කියවමින්. අවිහිංසාව කියන්නේ ඕනෑම තුවක්කුවකට වඩා තියුණු ආයුධයක් බව ඇය ඉගෙන ගත්තේ එතැනිනුයි.
📚 ඔක්ස්ෆර්ඩ් නුවර ආදරය සහ නිහඬ ජීවිතය
ඇය ඔක්ස්ෆර්ඩ්හි ශාන්ත හියුස් විද්යාලයේ දර්ශනය, දේශපාලනය සහ ආර්ථික විද්යාව හැදෑරුවා. එහිදී ඇයට මයිකල් ඇරිස් නම් තරුණ විද්වතා මුණගැසුණා. ඔවුන් ආදරයෙන් බැඳුණා. හැබැයි ඔහු සමඟ විවාහ වෙන්න කලින් ඇය ඔහුට එක පොරොන්දුවක් දුන්නා. “කවදා හෝ දවසක මගේ රටේ ජනතාවට මාව අවශ්ය වේවි. ඒ දවස ආවොත් මට යන්න වෙනවා.” ඇය කිව්වා. ඔහු ඒ කොන්දේසිය පිළිගත්තා.
1972 දී ඔවුන් විවාහ වුණා. ඇයට පුතුන් දෙදෙනෙක් ලැබුණා. ඊළඟ අවුරුදු 16 ඇය ගත කළේ ඉතාම සාමකාමී ජීවිතයක්. දරුවන් පාසල් රැගෙන යන, පොත්පත් කියවන, සාමාන්ය බිරිඳක් සහ මවක් විදිහට ඇය ලන්ඩනයේ ජීවත් වුණා. ඒත් 1988 මාර්තු 31 වැනිදා ආපු එක දුරකථන ඇමතුමක් ඇගේ මුළු ජීවිතයම වෙනස් කළා.
🌅 සියල්ල වෙනස් කළ දුරකථන ඇමතුම
ඇගේ මවට දැඩි අංශභාග රෝගී තත්ත්වයක් ඇති වී තිබුණා. සූ චී වහාම රංගූන් (දැන් යැන්ගොන්) බලා පිටත් වුණා. ඇය හිතුවේ මවට සාත්තු කරලා ආපහු එන්නයි. ඒත් ඇය ගොඩබැස්සේ ගිනි ගන්නා රටකටයි. මියන්මාරයේ දරුණු හමුදා පාලනයට එරෙහිව ජනතාව වීදි බැස සිටියා. 1988 අගෝස්තු 8 වැනිදා (8-8-88) රට පුරා මහා නැගිටීමක් ඇති වුණා. හමුදාව දහස් ගණන් ජනතාව වෙඩි තබා මරා දැමුවා.
1988 අගෝස්තු 26 වැනිදා ඇය සිය ජීවිතයේ පළමු දේශපාලන කතාව පැවැත්වූවා. ලක්ෂ සංඛ්යාත ජනතාවක් නිහඬව ඇයට ඇහුම්කන් දුන්නා. අවුන්සාන්ගේ දියණිය ගෙදර ඇවිත් හිටියා.
🔒 ගේට්ටුවක් පිටුපස වසර 15ක්
හමුදාව ඊට ප්රතිචාර දැක්වූයේ 1989 ජූලි මාසයේදී ඇයව සිය නිවසේම සිරගත කරමිනුයි. ඊළඟ වසර 21න් අවුරුදු 15ක්ම ඇය ගත කළේ දේශපාලන සිරකාරියක් විදිහටයි. 1990 මැතිවරණයෙන් ඇගේ පක්ෂය (NLD) විශාල ජයක් ලැබුවත් හමුදාව එය පිළිගත්තේ නැහැ.
1991 දී ඇයට නොබෙල් සාම ත්යාගය හිමි වුණා. ඒත් එය ලබා ගන්න ඇයට යන්න ලැබුණේ නැහැ. හමුදාව ඇයට එක කොන්දේසියක් දුන්නා. “රටින් යන්න, ආයේ එන්න එපා. එතකොට නිදහස දෙන්නම්.” ඇය එය ප්රතික්ෂේප කළා.
💔 ඇය ගෙවූ වන්දිය
1997 දී ඇගේ සැමියා මයිකල්ට පිළිකාවක් වැළඳුණා. ඔහු එංගලන්තයේ මරණාසන්නව සිටියා. අවසන් වරට තම බිරිඳව බලන්න වීසා ඉල්ලුවත් මියන්මාර හමුදාව එය ලබා දුන්නේ නැහැ. 1999 මාර්තු 27 වැනිදා ඔහු මියගියා. ඇය ඔහුව අවසන් වරට දැක තිබුණේ 1995 නත්තල් දවසේදීයි.
ඇය දැනගෙන හිටියා ඔහු ළඟට ගියොත් තමන්ට ආපහු රටට එන්න ලැබෙන්නේ නැහැ කියලා. ඇය පවුලට වඩා රට තෝරා ගත්තා. ඇගේ පුතුන් ඇය නැතිව හැදී වැඩුණා. ඇයට වරක් හිතුණා “මවක් විදිහට මගේ පුතුන් අතහැරීම ලොකුම කැප කිරීමක්. ඒත් මට වඩා කැප කිරීම් කරපු අය මේ රටේ ඉන්නවා.” කියලා.
🕊️ බලය සහ විවේචන
2010 දී ඇය නිදහස් වුණා. 2015 දී ඇය මියන්මාරයේ නායිකාව බවට පත් වුණා. ඒත් බලය ලැබුණු පසු ඇගේ කීර්තිනාමයට හානි වුණා. 2017 දී රෝහින්ග්යා මුස්ලිම් ජනතාවට එරෙහිව හමුදාව ක්රියාත්මක කළ දරුණු මර්දනය ඇය ජාත්යන්තර අධිකරණය ඉදිරියේ සාධාරණීකරණය කළා. ලෝකය ඇය දෙස බැලුවේ කම්පනයෙන්. සමහරු ඇයව ද්රෝහියෙක් ලෙස හැඳින්වූවා.
⚔️ දෙවැනි වරටත් සිරගත වීම
2021 පෙබරවාරි 1 වැනිදා මියන්මාර හමුදාව යළිත් බලය අල්ලා ගත්තා. පාන්දරම පැමිණි සොල්දාදුවන් ඇයව රැගෙන ගියා. විවිධ චෝදනා යටතේ ඇයට වසර 33ක සිර දඬුවමක් නියම වුණා. ඇය අවුරුදු පහක් ලෝකයෙන් අතුරුදහන් වුණා. ඇයව රඳවාගෙන හිටියේ තනිවම සිරගත කරලයි (Solitary Confinement).
📸 ලී බංකුව මත ඡායාරූපය
2026 අප්රේල් 30 වැනිදා හමුදා පාලනය නිවේදනය කළා ඇයව නිවාස අඩස්සියට පත් කළ බව. ඔවුන් ඡායාරූපයක් නිකුත් කළා. එහි ඇය ලී බංකුවක් මත වාඩි වී සිටිනවා. මේ වසර කිහිපයකට පසු ඇගේ දර්ශනය වූ පළමු පින්තූරයයි.
හැබැයි ඇගේ පුතා කිම් පවසන්නේ මේ ඡායාරූපය පරණ එකක් වෙන්න පුළුවන් බවයි. තවමත් ඇගේ ජීවිතය ගැන ඔහුට විශ්වාසයක් නැහැ. ඇයට දැන් වයස අවුරුදු 80ක්. ඇගේ දඬුවම් කාලයෙන් තවත් වසර 13ක් ඉතිරිව තියෙනවා. මේ වයසත් එක්ක බලද්දී ඒක ජීවිතාන්තය දක්වා සිරදඬුවමක් වගෙයි.
🌍 අපිට පාඩමක් මෙයින් ඉගෙන ගන්න තියෙනවද ?
අවුන්සාන් සූ චී කියන්නේ දේවදූතයෙක් නෙවෙයි. ඇය වැරදි සිදුවිය හැකි මනුෂ්යයෙක්. ඇය සැපපහසු ජීවිතයක් අතහැරලා රට වෙනුවෙන් කැපවුණු කාන්තාවක්. දරුවන් අතහැරපු මවක්. තමන් විශ්වාස කරපු පරමාදර්ශ වෙනුවෙන් දුක් විඳලා, පස්සේ කාලෙක තමන්ව විශ්වාස කරපු අයව කලකිරීමට පත් කරපු නායිකාවක්.
නියම සදාචාරාත්මක ධෛර්යය කියන්නේ කිසිදා වැරදි නොකිරීම නෙවෙයි; තමන්ගේ වැරදි සහ අසාර්ථකත්වයන් මැද වුණත් අත්නොහැර සිටීමයි. ඇය තවමත් යටත් වෙලා නැහැ. ඇය බලයේ සිටියදී ගත් තීරණ මොනවා වුණත්, ඇය ප්රජාතන්ත්රවාදය වෙනුවෙන් ගෙවූ වන්දිය ලෝකයේ වෙනත් කිසිම නායකයෙක් ගෙවා නැහැ.
මූලාශ්රය: BBC, CNN, Al Jazeera, NPR
Face Book උපුටා ගැනීමකි.
