එල් නිනෝ සංසිද්ධිය: ආරම්භය, විද්යාත්මක හඳුනාගැනීම සහ වර්තමාන ලෝක බලපෑම..
El Nino යනු ලෝක දේශගුණ පද්ධතියට සෘජුවම බලපාන ප්රධාන සාගර-වායුගෝලීය සංසිද්ධියකි. අද වන විට එය ගෝලීය කාලගුණ වෙනස්වීම්, කෘෂිකර්මය, ජල සම්පත් සහ ආර්ථික ක්ෂේත්ර රැසකට බලපෑම් එල්ල කරන ප්රධාන දේශගුණික සාධකයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
එල් නිනෝ සංකල්පයේ ආරම්භය
එල් නිනෝ පිළිබඳ මුල් නිරීක්ෂණ සිදු වූයේ දකුණු ඇමරිකාවේ පේරු (Peru) සහ ඉක්වදෝර (Ecuador) වෙරළාසන්න මසුන් අල්ලන ධීවරයන් අතරය. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, සාමාන්යයෙන් සීතල සහ මත්ස්ය සම්පත් බහුල වූ පැසිෆික් මුහුදේ ජලය වරින් වර අසාමාන්ය ලෙස උණුසුම් වීම ඔවුන්ගේ අවධානයට ලක් විය.
මෙම උණුසුම් වීම සාමාන්යයෙන් නත්තල් සමය (Christmas period) සමඟ සම්බන්ධ වූ නිසා “El Niño” (ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් “කුඩා යේසුස් දරුවා”) යන නම භාවිතා විය.
පසුව 20 වන සියවසේදී විද්යාඥයන් විසින් මෙම සංසිද්ධිය ගෝලීය වායුගෝලීය රටා සමඟ සම්බන්ධ බව සොයා ගන්නා ලදී. විශේෂයෙන් Sir Gilbert Walker විසින් පැසිෆික් සාගරයේ පීඩන වෙනස්වීම් හා වර්ෂා රටා අතර සම්බන්ධතාව විස්තර කිරීම මගින් එල් නිනෝ තේරුම් ගැනීමේ විද්යාත්මක පදනම තවදුරටත් ශක්තිමත් විය.
වර්තමාන විද්යාත්මක අවබෝධය
අද වන විට එල් නිනෝ යනු පැසිෆික් සාගරයේ මධ්යම හා නැගෙනහිර ප්රදේශවල මුහුදු ජල උෂ්ණත්වය සාමාන්යයට වඩා ඉහළ යාමත්, එය සමඟ වායුගෝලීය පීඩන වෙනස්වීම් සිදුවීමත් මත ඇතිවන “El Niño–Southern Oscillation (ENSO)” චක්රයේ උණුසුම් අවස්ථාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
මෙය සාමාන්යයෙන් වසර 2–7 අතර කාල පරතරයකින් සිදුවිය හැකි අතර ලෝක කාලගුණ රටා අස්ථිර කරයි.
වර්තමාන ගෝලීය බලපෑම්
වර්තමානයේ එල් නිනෝ සිදුවීම් ලෝකයේ බොහෝ ප්රදේශවල දැඩි කාලගුණ අසමතුලිතතා ඇති කරයි.
ආසියාවේ රටවල් වන India, Sri Lanka, Indonesia සහ තවත් රටවල් බොහෝවිට නියඟ තත්ත්වයන්, අධික උෂ්ණත්වය සහ ජල හිඟය වැනි ගැටළු වලට මුහුණ දෙයි.
ඒ අතර සමහර ප්රදේශවල අසාමාන්ය වර්ෂාපතනය සහ ගංවතුර තත්ත්ව ද වාර්තා වේ.
කෘෂිකර්මාන්තයට එල්ල වන බලපෑම ඉතා දැඩි වේ. වී වගාව, බඩ ඉරිඟු වගාව සහ අනෙකුත් ආහාර බෝගවල අස්වැන්න අඩුවීම නිසා ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ ආර්ථික පීඩනයක් ඇති විය හැක.
එමෙන්ම උණුසුම් තත්ත්වයන් හේතුවෙන් වනාන්තර ගිනි අවදානම්, සෞඛ්ය ගැටළු සහ විදුලි බලශක්ති ඉල්ලුම වැඩිවීම ද දැකිය හැක.
ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
Sri Lanka තුළ එල් නිනෝ කාලවලදී බොහෝවිට වර්ෂා රටාව අස්ථිර වේ. උතුරු සහ නැගෙනහිර ප්රදේශවල නියඟ තත්ත්වයන් වැඩිවිය හැකි අතර ජලාශ ජල මට්ටම් පහළ යාම සාමාන්ය තත්ත්වයක් බවට පත්වේ.
කෙසේ වෙතත්, එල් නිනෝ බලපෑම් සෑම වසරකම එකම ආකාරයෙන් සිදුවන්නේ නැති අතර එහි තීව්රතාවය සහ ප්රතිඵල වසරින් වසර වෙනස් වේ.
නිගමනය
එල් නිනෝ යනු ඉතිහාසයේ ධීවරයන්ගේ නිරීක්ෂණයකින් ආරම්භ වී අද වන විට ගෝලීය දේශගුණ විද්යාවේ මූලික අධ්යයන කොටසක් බවට පත්වූ සංසිද්ධියකි. වර්තමානයේ එහි බලපෑම් ලෝක ආර්ථිකය, ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පරිසර පද්ධති සඳහා සෘජු අභියෝගයක් ලෙස සැලකේ.
එම නිසා මෙම සංසිද්ධිය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම සහ එයට අනුව කාලගුණික සැලසුම් කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
www.slmediahub.com
#ElNino
#elninonews
#WeatherAlert
#WeatherChallenges
#slmediahub
